BBNS logo

Dan Grada Novog Sada

Ljiljana Dragosavljević Savin, istoričarka

Ljiljana_savin

Čuveni sociolog Anri Lefevr je smatrao da je grad ustvari knjiga. Dopunjujući njegovo mišljenje Pol Blankar je ocenio da grad predstavlja "projekciju konkretnog društva". Po Blankaru grad kao izgrađeni prostor ujedno predstavlja i "način bivstvovanja, zajedničkog života i mišljenja." Grad predstavlja kulturno jedinstvo "prostorne figure", "socijalne strukture" i "mentalne forme" determinisane istim vremenom i prostorom. "Koren reči grad u slovenskim jezicima povezan je sa glagolom graditi, što ukazuje da je reč o nečemu što se ne samo neprestano gradi, već, pre svega, neprestano menja. Najvažnija karakteristika grada upravo jeste njegova promenljivost, naravno ne samo promenljivost izgleda već i odnosa, hijerarhije, sistema vrednosti... Grad je pokretač bržeg napredovanja, ka budućnosti, ali je i sidro pomoću kojeg se održava veza sa prošlošću: izgled određenog gradskog pejsaža, zacrtan u prošlosti, veoma često postaje trajan i delom uslovljava način života svake buduće generacije" Slavni mislilac Osvald Špengler je istoriju sveta poistovetio sa istorijom gradskih ljudi. "Narodi, države, politika i religija, sve umetnosti, sve nauke počivaju na jednom profenomenu ljudskog bića - gradu. Luis Mamford konstatuje da se veličina grada ne meri površinom ili opsegom zgrada, već mnoštvom i brojem stanovnika i njihove moći. Sada je moć postala sinonim velikog broja.

Kada priču o gradu promislimo na osnovu srpskog istorijskog iskustava, na području panonske nizije, nedvosmisleno prva asocijacija je grad Novi Sad. Nesumnjivo je da je 1. februar 1748, kada je Novi Sad proglašen za slobodan kraljevski grad, predstavljao ključnu tačku u kojoj su sublimirana sva prethodna iskustava gradskog života, a na osnovu koje je udaren temelj budućem ekonomskom, političkom, nacionalnom i kulturnom razvoju. Da bismo dublje razumeli istorijski značaj Novog Sada u kome se tokom 18. veka, veoma teškog po srpski narod u monarhiji, elibertacijom, jedna politički marginalizovana zajednica, poput Feniksa, diže iz pepela i reafirmiše nacionalnu ideju, poduprtu ekonomijom i političkim slobodama, neophodno je da se vratimo na sam početak urbanog života u ovom gradu.