BBNS logo

O Ekslibrisu

Dušan Salatić, predsednik Ekslibris društva Vojvodine

Img_2619

Najstariji srpski knjižni listić izrezan je na latinskom jeziku kod znamenitog bakroresca Johana Ernsta Mansfelda 1774. godine u Beču za novosadskog plemića, veleposednika, trgovca i dobrotvora Marka Servijskog. Jedini poznati otisak heraldičkog ekslibrisa Marka Servijskog nalazi se u Patrijaršijskoj biblioteci u Beogradu, nalepljen na unutrašnju koricu rukopisa-protokola Miscellanea Nacionis Illyricae Mscta (Rukopis br. 216).

Prvi tipografski ekslibris, odnosno ekslibris nalepnicu na srpskom jeziku, štampanu ćiriličkim pismom, imao je Petar Petrović Njegoš (1813--1851), najverovatnije izrađenu pre 1833. Godine. Najstariji bibliotečki ekslibris je ekslibris Biblioteke Srpske pravoslavne opštine u Šibeniku, osnovane 1834. Godine. Mali broj Srba posedovao je ekslibris u XIX veku, imajući u vidu da je Srbija svoju slobodu i nezavisnost izborila tek nakon Srpsko-turskog rata 1876--1878.

Kultura izrade ekslibrisa za privatne biblioteke na našim prostorima širi se skromno tek početkom XX veka. Pojavom Milenka Đurića na istorijsko-umetničkoj sceni slovenskog Juga, ekslibris postaje prepoznatljiva grafička delatnost. Milenko Đurić, rođen u Zemunu 1894. godine, pionir je u okupljanju i podsticanju umetnika radi izrade i popularizacije ekslibrisa, odnosno organizovanju izložbi u zemlji i inostranstvu. Nakon gimnazijskih dana u Karlovcima (1905), Đurić odlazi u Zagreb, gde završava Obrtnu školu (1906--1910), nakon koje se upisuje na Umjetničku školu (1910--1914), a zatim na Kraljevsku akademiju u Pragu (1916--1918). Za profesora grafike i dekorativnog slikarstva u Obrtnoj školi u Zagrebu, postavljen je 1918. godine. Naredne godine, pokreće almanah Grafička umetnost (od 1920, Umjetnost), gde objavljuje brojne članke o štamparstvu i grafici. Za almanah, koji je izlazio u dvesta numerisanih primeraka i sam je štampao grafike. Osnivač je prvog društva grafičara Kolegij jugoslovenskih umjetnika-grafičara.