BBNS logo

Srpska štampa u Novom Sadu - Humorističko-satirični listovi i štamparije

Ljiljana Dragosavljević Savin, istoričarka

Ljiljana_savin

U razdoblju u kojem je srpski narod u Ugarskoj preživljavao tešku krizu, u političkom i javnom životu zapaženu, mada negativnu ulogu odigrao je inžinjer Stevan Krunoslav Jović, penzionisani podoficir austrougarske vojske. Jedino u takvoj situaciji Jović se i mogao naći na čelu Zastave i to dva puta, tokom 1891. i 1893. Godine. Nakon što ga je Slavko Miletić otpustio iz uredništva, krajem juna 1893. godine, on je pokrenuo novi nepolitički list Straža, u Novom Sadu, 5. Jula 1893. godine. List je izlazio dva puta nedeljno. Od prethodne zamisli da njegov list postane neka vrsta nadzornog organa celokupne politike Radikalne stranke, Jović se sve više udaljavao, skrećući udesno i zalažući se za neke oportunističke stavove, naročito prema politici mađarske vlade, srpsko-hrvatskim odnosima i obrenovićevskoj Srbiji. Povezao se sa ozloglašenim Jotom Grujićem, koji je bio jedan od njegovih glavnih, tajnih saradnika. Nakon što su se ugasile njegove novine, Grujić je u Straži izražavao svoju mržnju prema patrijarhu Georgiju Brankoviću, čega se Jović kasnije stideo, tvrdeći da je bio u zabludi. Grujić je imao veliki uticaj na preobraćenje Straže u politički, tj. list Nezavisne srpske narodne radikalne stranke, 8. oktobra 1894. godine. Mađarska vlada je Joviću odobrila kauciju od 5.250 forinti i godišnju subvenciju od 2.000 forinti i to sve s ciljem da radi na razbijanju jedinstva Radikalne stranke i protiv približavanja i izmirenja Braniklija i Zastavaša. Može se zaključiti da je Jović spretno iskoristio nazadovoljstvo koje je vladalo u radikalskim redovima i ovoj stranci zadao snažan udarac. Straža je imala oko 860-870 pretplatnika, uglavnom iz inteligencije (advokata, učitelja, sveštenika), nešto malo trgovaca, najviše bogatih seljaka i činovnika sa područja Hrvatske i Slavonije. U početku je Straža imala značajan broj pretplatnika u Bosni, gde je Zastavi bio zabranjen ulaz, ali se taj broj znatno smanjio zbog sukoba sa Zastavom i podržavanja Obrenovićevske politike u Srbiji. Prema obaveštenjima austrijske vlade, porodica Obrenović je manjim sredstvima finansirala Jovića, što je uticalo na smer Straže i na izjavu kralja Milana da je to za njega bio najomiljeniji list. Saradnici Straže, pored Jote Grujića, bili su: Jovan Blagojević, Jovan A. Dera, Jovan Đ. Ćosić, Đoka Krušedolac, Paja Đorđević i Kosta Drndarski Lala. Kada je Jović ispunio svoj nečastni zadatak i kada mađarska vlada više nije imala nikakve koristi od njega, naredila mu je da obustavi izlaženje lista. Poslednji broj Straže pojavio se 18. januara 1896. godine. Jović je nakon toga prešao u Srbiju i izgubio se iz političkog i javnog života Srba u Ugarskoj.

Poslednji list na srpskom jeziku koji je pomagan novcem mađarske vlade jeste novosadsko Srpstvo. Vlasnik ovog lista bio je dr Miladin Svinjarev, a urednik Đorđe Popović (do 1910. kada ga je zamenio Svinjarev, potom Ljubomir Apić 1911. godine). Prvi broj pojavio se 16. marta 1910. godine. Bio je to organ Srpske narodne stranke u Ugarskoj, koja je formalno osnovana posle pokretanja lista, na zboru u Žablju 9. aprila 1910. godine, od nekadašnjih pripadnika Radikalne stranke. (Pripadnici novoosnovane stranke nazvani su Srpstvašima i zalagali su se za radikalnu izbornu reformu, korenite ekonomske, socijalne, političke i administrativne promene ugarskog društva, na kapitalističkim osnovama.) Između Srpstva i Zastave vadao je pravi rat. U listu Radikalna reč sledbenici Jaše Tomića borili su se protiv radikalnih disidenata, objašnjavajući zbog čega su oni napustili Radikalnu stranku i suzbijajući njihove napade. Ona je Srpstvo nazivala "čedom bluda", tvrdeći da se ne zna ko mu je otac, čime se aludira na povezanost lista sa mađarskom vladom. Srpstvo je izlazilo dva puta, potom pet puta nedeljno i tokom 1911. godine list je izlazio u 1.000 primeraka. Na smer ovog lista nije uticala novčana pomoć mađarske vlade, koliko prelazak uredništva u ruke Milana L. Popovića, 1912. godine. Ova mađarofil, oportunist i konzervativac je protiv sebe izazvao čitavo srpsko javno mnenje i pristalice Srpstva dobile su podrugljiv naziv "Podrepaša". Novosadsko Srpstvo je tokom svog celokupnog postojanja igralo dvoličnu ulogu, imalo je I faze "otežavanja" kad nije primal državne subvencije, pravilo je kompromise, dodvoravalo se vlastima, ali je nastojalo da se predstavi i kao zastupnik srpskih interesa. Posle Prvog svetskog rata Srpstvo je objavljivalo samo vesti od Ugarske telegrafske agencije i poslednji broj se pojavio 12 avgusta 1914. godine.